Samenvatting

Deze deep dive onderzoekt hoe Nederlanders meedoen aan de digitale samenleving en welke rol de bibliotheek daarin kan spelen. Centraal staat de vraag welke doelgroepen behoefte hebben aan welk aanbod rond digitaal burgerschap. Daarbij is gekeken naar gedrag, kennis, leerbehoeften, interesse in bibliotheekaanbod en de gewenste leerplek. Digitaal burgerschap wordt hierbij opgevat als een combinatie van digitale vaardigheden, digitale weerbaarheid en maatschappelijke participatie. 

Gedrag en kennis

De meeste Nederlanders (16–80 jaar) nemen deel aan de samenleving door het volgen van het nieuws en via politieke betrokkenheid, onder andere door te stemmen. Vrijwilligerswerk en zorgtaken komen minder vaak voor. Actieve participatie hangt samen met leeftijd en opleidingsniveau: hoger opgeleiden doen gemiddeld vaker mee.

Op het gebied van digitale vaardigheden schatten mensen zichzelf vooral sterk in bij het online vinden van informatie, het gebruik van apps en het netjes omgaan met anderen. Ook digitale veiligheid wordt relatief hoog beoordeeld. Tegelijkertijd zijn er duidelijke verschillen: lager opgeleiden beoordelen hun vaardigheden lager en ouderen voelen zich minder zeker bij het herkennen van AI, digitale oplichting en het kritisch beoordelen van online informatie. 

Waarover wil men leren?

Ruim de helft van de Nederlanders wil meer leren over maatschappelijke participatie, met name over het duiden van het nieuws, politiek, vrijwilligerswerk en het doen van meldingen in de wijk. 

Daarnaast wil driekwart de eigen digitale vaardigheden vergroten. De grootste leerbehoefte ligt bij het omgaan met en herkennen van AI, herkennen van digitale oplichting, veilig internetgebruik en het kritisch kunnen beoordelen van online informatie.  

Opvallend is dat mensen die zichzelf digitaal vaardig vinden, juist vaker aangeven nóg meer te willen leren. 

Leren en de rol van de bibliotheek

Meer dan de helft van de Nederlanders heeft interesse in hulp of activiteiten van de bibliotheek als het gaat om meedoen aan de digitale samenleving. Vooral bij onderwerpen als digitale veiligheid, online informatie vinden en het herkennen van oplichting wordt de bibliotheek gezien als een logische plek om te leren. 

Hoe leren?

De voorkeur gaat uit naar laagdrempelige vormen: 

• Via een filmpje (37%) 
• Door iets te lezen (33%) 
• Een online cursus (24%) 

Jongeren kiezen opvallend vaak voor video, terwijl lager opgeleiden en 65-plussers relatief vaker behoefte hebben aan persoonlijke, één-op-één uitleg. 

Waar leren?

Voor ruim de helft van de Nederlanders is de bibliotheek een logische leerplek voor digitaal burgerschap. De bibliotheek wordt gewaardeerd als toegankelijk, dichtbij en geschikt voor persoonlijke hulp. Tegelijkertijd denkt bijna de helft (nog) niet aan de bibliotheek, onder meer vanwege afstand, een ‘offline’ imago of onbekendheid met het aanbod. 

Ruim de helft van de Nederlanders toont interesse in concrete bibliotheekactiviteiten, met name: 

• Workshop leren werken met AI (20%) 
• Lezing over kansen en risico’s van AI (19%) 
• Workshop tegen digitale oplichting (17%) 
• Uitproberen van nieuwe technieken (17%) 
• Informatiebijeenkomst over nepnieuws of online oplichting (14%) 

Deze top 5 is grotendeels gelijk voor mensen met lage en hoge digitale vaardigheden, al is de interesse in AI en nieuwe technologieën groter bij midden- en hoog digitaal vaardigen.