Lammert Kamphuis (1983) is een veelgevraagd spreker, bekend van onder meer Lowlands, Koffietijd en 5 Uur Live. Daarnaast is hij hoofddocent bij The School of Life Amsterdam en verzorgt hij lezingen en workshops bij organisaties door het hele land. Zijn manier van filosoferen is toegankelijk en laagdrempelig. “Filosofie wordt vaak gezien als vaag, zweverig en abstract,” zegt hij. Dat misverstand wil hij de wereld uit helpen. Het is zijn missie om zoveel mogelijk mensen te laten ervaren hoe filosofie kan helpen in het dagelijks leven.

Hij is dan ook enthousiast over het thema van de Nacht van de Filosofie: ‘Ken onszelve’. “Een leven zonder zelfonderzoek is het niet waard om geleefd te worden, zei Socrates,” vertelt hij. “Het is belangrijk om jezelf goed te kennen: weten wat je behoeften zijn, wat je belangrijk vindt, waar je plezier aan beleeft en waar je aan wilt bijdragen. Dat zijn geen vanzelfsprekendheden. Door die voorwaarden te onderzoeken kun je werken aan een kalm, gelukkig of betekenisvol leven.”

Ontevredenheid versus verlangen

Zelf heeft Lammert veel gehad aan oefeningen, inzichten en ideeën uit de filosofie. Hij noemt een voorbeeld: “Volgens de Griekse filosoof Epicurus zoeken we onze ontevredenheid vaak buiten onszelf. Als we niet tevreden zijn met ons werk, ons lichaam of onze relatie, vragen we ons af wat we daaraan kunnen veranderen. Reclames spelen daar tegenwoordig slim op in door ons steeds nieuwe verlangens aan te praten. Epicurus stelt juist een andere vraag: waar komt die ontevredenheid eigenlijk vandaan? Welk verlangen ligt eraan ten grondslag, en is dat verlangen wel terecht? Mensen willen altijd meer; wat we hebben is zelden genoeg. Maar kunnen we ook leren genieten van wat er al is? Daarom nodigt Epicurus ons uit om onszelf af te vragen: is dit verlangen het waard om mijn tevredenheid te ondermijnen?” In onze tijd is er veel ontevredenheid: over de politiek, het klimaat en de economie. Dat leidt tot spanningen, stress en onzekerheid, maar ook tot polarisatie. “Het gevaar is dat we stoppen met luisteren naar elkaar en zwart-wit gaan denken.” Daar kunnen we deels weinig aan doen, maar we staan daar niet machteloos tegenover, legt Lammert uit. “Psycholoog Daniel Kahneman maakt een onderscheid tussen twee denksystemen. Systeem 1 zorgt ervoor dat je snel conclusies trekt.
Soms is dat nuttig, bijvoorbeeld bij acuut gevaar, maar op de lange termijn helpt het ons niet altijd verder. Tunnelvisie ligt op de loer: wij zijn goed, zij zijn fout. In onzekere en spannende tijden, zoals nu, is systeem 1 vaak dominant. We houden nu eenmaal niet van stress. We verlangen naar orde. Gelukkig is er ook systeem 2, waarmee je kunt reflecteren op systeem 1. Ik noem systeem 1 onze luie geest en systeem 2 onze lenige geest.”

Interactie met het publiek

Tijdens de Nacht van de Filosofie wil Lammert het publiek leren hoe ze die lenige geest kunnen inzetten. Dat doet hij op een interactieve manier: “Ik stel vragen, leg ideeën voor en laat het publiek met mij en met elkaar in gesprek gaan. Dat is de kern van filosofie: samen onderzoeken. Het gaat om nieuwsgierigheid naar de ander en om écht luisteren.” Hij verwijst naar de oorsprong van de filosofie: “Vroeger waren er scholen, zoals die van Plato en Aristoteles, waar mensen samenkwamen om te praten over levenskunst: hoe blijf je rustig in tijden van onrust, hoe kun je dankbaarheid ervaren? Levenskunst beoefende je samen. Filosofie was iets gemeenschappelijks.” Na een recente theatervoorstelling ontving hij een bericht van een vrouw die zich had voorbereid op een avond vol zware kost. “In plaats daarvan ging ik lichter en met meer hoop naar huis, schreef ze. Ik vind het mooi om te ziendat filosoferen dat effect kan hebben.”

Nacht van de Filosofie

Lammert Kamphuis is één van de sprekers tijdens de Nacht van de Filosofie. Met het thema ‘Ken onszelve’ nemen gerenommeerde filosofen zoals Mathijs van de Sande, Clarice Gargard, Lieke Asma, Roel Meijvis en Chris Julien je mee in talks, gesprekken en interviews. Of je nu houdt van diepgaande gesprekken of juist nieuwsgierig bent naar filosofie in een luchtiger jasje, dit festival biedt het allemaal.

zaterdag 11 april, 19:00–23:30 uur
Blokhuispoort Leeuwarden
€20 / leden €18 / studenten €12