Alle vestigingen van dbieb zijn vanaf donderdag 19 november weer open. Voor vragen over de onze dienstverlening en de Coronarichtlijnen verwijzen we je graag naar de pagina met meest gestelde vragen. Onze online-activiteiten en spreekuren gaan wel door. Raadpleeg hiervoor de webagenda.

Dick Pels | Is er leven na de waarheid?

Dick Pels

Leven we in het ‘tijdperk van de post-waarheid’? Was het maar waar! Het is ironie van de bovenste plank dat we opnieuw worden geconfronteerd met tal van Waarheden met een grote W. Maar we begrijpen meteen ook dat die niet veel meer zijn dan brutale machtswoorden, die anderen moeten overdonderen en intimideren. Kijk naar Donald Trump, naar de shitlords van 4chan, 8chan, Breitbart en Fox News, of naar ons eigen ‘stabiele genie’ Thierry Baudet. Stuk voor stuk koesteren zij de hoofdregel van alle propaganda zoals Adolf Hitler die opschreef in Mein Kampf: ‘Wees radicaal, verkondig je visie als de absolute waarheid’.

Relatief nieuw is dat deze grote gelijkhebbers niet geïnteresseerd zijn in theorieën, argumentatie, feiten of verklaringen. De pure bewering volstaat (‘Hoax!’, ‘Rigged!’, ‘Fake News!’,‘Witch Hunt!’), die vervolgens wordt ‘waargemaakt’ door de maximale herhaling en bevestiging ervan via Twitter, Facebook, YouTube en Google. De tegenpartij wordt daarbij meteen beschuldigd van duistere manipulatie en het fabriceren van ficties. Doel en effect: het delegitimeren van tegenspraak en oppositie, van de vrije pers, van onafhankelijke gerechtshoven, van de wetenschap en van experts in het algemeen.

De waarheid is dus politiek geworden. Politieker dan ooit. Voor velen is dit een rampzalige ontwikkeling, die vaak wordt toegeschreven aan het trickle-down effect van de postmoderne cultuur- en wetenschapskritiek, die rechtsradicale denkers zich enthousiast zouden hebben toegeëigend. De knee-jerk reactie op hun epistemologische provocaties is daarom om terug te grijpen op klassieke verlichtingsideeën over waarheid, objectiviteit en feitelijkheid.

In deze lezing wil Dick Pels (samen met interviewer Hans Harbers) op avontuur gaan en een riskantere gedachte beproeven. Wát als we Nietzsche’s radicale intuïtie volgen dat er ‘geen feiten bestaan, maar alleen interpretaties’? Wát als we erkennen dat de klassieke noties van waarheidsvinding definitief zijn onderuitgehaald door de postmoderne filosofie, de constructivistische sociologie en het sociale wetenschapsonderzoek? Ik wil betogen dat de postmoderne waarheidskritiek relevanter en noodzakelijker is dan ooit in het zicht van deze nieuwe (en oude) absolutistische vijand. Als waarheid en macht sterker verweven zijn dan gedacht, moeten we onze feiten beter bewapenen, want ze spreken niet voor zich.

Over Dick Pels
Dick Pels (1948) is socioloog, politiek publicist en singer-songwriter. In vorige levens was hij o.a. hoogleraar sociologie in Londen, voorzitter van de denktank Waterland en directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks. Hij schreef boeken als De geest van Pim (2003), Een zwak voor Nederland (2005), Het volk bestaat niet (2011) en A Heart for Europe (2016). Hij schrijft nu vooral politieke essays voor De Groene Amsterdammer en treedt op met songs van zijn cd’s Crosspath (2015) en Meanwhile Gardens (2018). Zie verder www.dickpels.nl en www.dickpelsmusic.nl